SSelfBakım

Şeker ilavesiz ne demek? Etikette nelere bakmalı?

“Şeker ilavesiz” ürün, “şekersiz” ürünle aynı değildir. Türkiye’deki güncel kuralları ve etikette şeker miktarıyla içerik listesini nasıl okuyacağını öğren.

Şule Yıldırım5 dk okuma
Şeker ilavesiz ne demek? Etikette nelere bakmalı?

“Şeker ilavesiz ne demek?” sorusunun kısa yanıtı şu: Üretim sırasında ürüne şeker veya tatlandırma amacıyla kullanılan belirli bileşenlerin eklenmediğini anlatır; ürünün hiç şeker içermediği anlamına gelmez. Meyve, süt gibi içeriklerden doğal olarak şeker gelebilir. Bu yüzden ön yüzdeki ifadeyi tek başına değerlendirmek yerine hem “İçindekiler” listesini hem de besin tablosundaki “şekerler” satırını kontrol etmelisin. Türkiye’de bu beyanın kullanımına ilişkin güncel kurallar, meyve suyu konsantresi, bal ve pekmez gibi malzemeleri de kapsıyor.

“Şeker ilavesiz” ve “şekersiz” aynı anlama mı geliyor?

Hayır. “Şeker ilavesiz” üretimde şeker eklenmediğini belirten bir beyan; “şekersiz” ise ürünün toplam şeker miktarıyla ilgili ayrı bir beslenme beyanıdır. Türkiye’de “şekersiz” ifadesinin kullanılabilmesi için katı gıdanın 100 gramında veya sıvı gıdanın 100 mililitresinde 0,5 gramdan fazla şeker bulunmaması gerekir. Dolayısıyla şeker ilavesiz bir ürün, meyveden ya da sütten gelen şekerleri nedeniyle bu eşiği aşabilir ve “şekersiz” sayılamaz.

Örneğin yalnızca meyve püresiyle tatlandırılmış bir üründe ilave şeker bulunmayabilir; ancak meyvenin doğal şekerleri toplam şeker miktarına yansır. Tersi de mümkün: Besin tablosunda şeker miktarı düşük görünen bir ürün, içindekiler listesinde tatlandırma amacıyla kullanılan bir bileşen içeriyorsa “şeker ilavesiz” beyanına uygun olmayabilir. Yani iki bilgi farklı sorulara yanıt verir: Biri üretimde ne eklendiğini, diğeri üründeki toplam şeker miktarını gösterir.

Tarım ve Orman Bakanlığının güncel açıklamasına göre, beyanı kullanma koşullarını karşılayan ürünlerde “DOĞAL OLARAK ŞEKER İÇERİR.” ifadesi de etikette yer almalı. Bu ifade, “şeker ilavesiz” beyanıyla birlikte ve görünür biçimde bulunmalı. 1 Şubat 2026’dan itibaren yeni kurallara uygun olmayan etiketli ürünlerin piyasada bulunmasına izin verilmiyor.

İçindekiler listesinde hangi adlara dikkat etmeli?

İlk bakışta yalnızca “şeker” kelimesini aramak yeterli değil. Bakanlığın güncel kılavuz açıklamasında, aşağıdaki bileşenleri içeren ürünlerde “şeker ilavesiz” veya “ilave şeker içermez” beyanının kullanılamayacağı belirtiliyor:

  • Sakaroz, glukoz ve fruktoz
  • Bal, pekmez ve melas
  • Mısır, hurma, agave, Hindistan cevizi veya meyveli şurup
  • Meyve suyu konsantresi ve benzeri bileşenler

Ürünün etiketinde bu isimlerden birini görürsen, ön yüzdeki beyanı sorgulamak için iyi bir nedenin var demektir. Ancak içerik listesini okurken bileşenin tam adına ve kullanım amacına dikkat et: Örneğin “meyve suyu konsantresi” yalnızca meyve içeriğini belirtmek için değil, ürünü tatlandırmak için de kullanılabilir. Güncel düzenleme, bu tür malzemelerin “şeker yerine” kullanılmasıyla tüketicide yanıltıcı bir “şeker ilavesiz” ya da “şekersiz” algısı oluşmasını önlemeyi amaçlıyor.

“İçindekiler” listesi, bileşenleri genel olarak üretimde kullanıldıkları ağırlığa göre azalan sırayla verir. Bu nedenle ilk sıralarda yer alan malzemeler üründe daha fazla bulunur; ama listenin sonlarında yer alan bir bileşen de gözden kaçmamalı. Bir isim tanıdık gelmiyorsa, yalnızca “doğal” ya da “meyveli” gibi ön yüz ifadelerine bakarak karar verme; tam bileşen adını kontrol et.

Meyve suyu konsantresi, bal ve pekmez neden kafa karıştırabiliyor?

Çünkü bunlar günlük dilde “beyaz şeker” diye düşündüğümüz üründen farklı görünebilir. Bal ve pekmez geleneksel gıdalar; meyve suyu konsantresi de meyveden elde ediliyor. Fakat bir malzemenin doğal kaynaktan gelmesi, ürüne tatlandırma amacıyla eklenmişse onu şeker açısından önemsiz hâle getirmez. Güncel Türkiye kılavuzu da bu tür bileşenleri “şeker ilavesiz” beyanının kullanımına engel olanlar arasında sayıyor.

Dünya Sağlık Örgütü, serbest şekerleri tanımlarken gıdaya eklenen şekerlerin yanı sıra bal, şuruplar ve meyve suyu gibi kaynaklardaki şekerleri de kapsıyor. Buna karşılık bütün meyve ve sebzelerde doğal olarak bulunan şekerleri aynı biçimde sınıflandırmıyor. Bu ayrım, etiketteki “şekerler” miktarıyla beslenme açısından şekerin hangi kaynaktan geldiğini birbirine karıştırmamak için yararlı: Besin tablosu toplam miktarı gösterir; kaynağı anlamak için içerik listesine bakarsın.

Bu, bal veya pekmezin hiç tüketilmemesi gerektiği anlamına gelmez. Yalnızca “şeker ilavesiz” ifadesinin bu malzemeleri içeren ürünlerde kullanılmasının uygun olmadığını ve bu ürünleri şekersiz gibi değerlendirmemek gerektiğini anlatır. Ürün seçerken miktar, kullanım sıklığı ve genel beslenme düzenin de önemlidir.

“Doğal olarak şeker içerir” ne anlatıyor?

Bu ifade, ürünün şeker içerdiğini ama bu şekerin üründe doğal olarak bulunan bir kaynaktan gelebileceğini hatırlatır. Örneğin sade yoğurtta sütten gelen laktoz, meyveli bir üründe meyveden gelen şeker bulunabilir. Üretici “şeker ilavesiz” beyanını kullanıyorsa, güncel kural uyarınca bu uyarının da etikette yer alması gerekir.

Yine de bu cümleyi “ürün az şekerlidir” ya da “dilediğim kadar tüketebilirim” şeklinde yorumlama. Toplam miktarı görmek için besin tablosundaki “Karbonhidrat” başlığının altındaki “Şekerler” satırını oku. Bu değer genellikle 100 gram veya 100 mililitre üzerinden verilir. Porsiyon miktarı farklıysa, etikette belirtilen porsiyonda ne kadar şeker alacağını ayrıca hesapla.

Örneğin bir içecekte 100 mililitre başına 8 gram şeker yazıyorsa, 250 mililitrelik bir bardaktaki miktar 20 gram olur. Bu örnek yalnızca etiketi porsiyona uyarlamak için: Ürünün şekerinin nereden geldiğini veya senin için uygun olup olmadığını tek başına göstermez. Kaynağı anlamak için içindekiler listesiyle birlikte değerlendir.

Markette etiketi hızlıca değerlendirmek için kısa kontrol listesi

Bir ürünü eline aldığında şu adımları izle:

  1. Ön yüzdeki ifadeyi oku. “Şeker ilavesiz” yazması, “şekersiz” olduğu anlamına gelmez. “DOĞAL OLARAK ŞEKER İÇERİR.” ifadesinin de bulunup bulunmadığına bak.
  2. İçindekiler listesinde ilgili adları ara. Şeker, sakaroz, glukoz, fruktoz, bal, pekmez, melas, şurup ve meyve suyu konsantresi gibi bileşenleri kontrol et. Bunlardan biri varsa “şeker ilavesiz” beyanı güncel kurallarla uyuşmuyor olabilir.
  3. Besin tablosunda “şekerler” satırını bul. Bu satır toplam şekeri gösterir; ilave edilen şekerin miktarını tek başına ayırmaz. Karşılaştırmayı önce 100 gram veya 100 mililitre üzerinden yap.
  4. Porsiyonu hesaba kat. 100 mililitredeki değeri, gerçekten içeceğin miktarla çarp. Katı ürünlerde de porsiyon gramajını dikkate al.
  5. Ön yüzün verdiği izlenimle yetinme. Meyveli, doğal veya geleneksel gibi ifadeler şeker miktarını tek başına anlatmaz. İçerik ve besin tablosu birlikte daha açıklayıcıdır.
  6. Benzer ürünleri aynı ölçüyle karşılaştır. Bir üründe 100 gram, diğerinde porsiyon değeri yazıyorsa önce aynı ölçüye getir; aksi hâlde kıyas yanıltıcı olabilir.

Bir ürünün “şeker ilavesiz” beyanı ile içindekiler listesi arasında açık bir uyumsuzluk görürsen, bunu doğrudan ürünün güvenli olmadığı şeklinde yorumlama; etiket bilgisinin doğruluğuna ilişkin bir şüphe olarak ele al. Ambalajın fotoğrafını ve ürün bilgilerini saklayıp Tarım ve Orman Bakanlığının Alo 174 Gıda Hattı üzerinden bildirim yapabilirsin.

Diyabet gibi bir sağlık durumun varsa veya şeker alımını tıbbi nedenle sınırlandırman istendiyse, yalnızca ambalajdaki beyana dayanarak seçim yapma. Toplam karbonhidrat ve porsiyon miktarını da değerlendir; sana uygun ürün seçimi için doktoruna ya da diyetisyenine danış. Etiketteki “şeker ilavesiz” sözü yararlı bir ipucudur, ama ürünün toplam şekerini ve senin beslenme ihtiyacını tek başına anlatmaz.

Sık sorulan sorular

Şeker ilavesiz ürünün içinde hiç şeker bulunmaz mı?

Hayır. Meyve veya süt gibi bileşenlerden doğal olarak şeker gelebilir. Toplam miktar için besin tablosundaki “şekerler” satırına bak.

Bal ve pekmez içeren ürün “şeker ilavesiz” olabilir mi?

Türkiye’deki güncel kılavuza göre bal, pekmez ve melas içeren ürünlerde “şeker ilavesiz” veya “ilave şeker içermez” beyanı kullanılamaz.

“Şekersiz” ürün için şeker miktarı ne kadar olmalı?

Türkiye’de “şekersiz” beyanı için katı gıdanın 100 gramında veya sıvı gıdanın 100 mililitresinde 0,5 gramdan fazla şeker bulunmaması gerekir.

Besin tablosundaki “şekerler” satırı ilave şekeri mi gösterir?

Hayır. Bu satır üründeki toplam şeker miktarını verir; şekerin hangi bileşenden geldiğini ayırmaz. Kaynağı anlamak için içindekiler listesini de oku.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için bir sağlık uzmanına danışın.

İlgili yazılar

tavuk
Beslenme

Çiğ tavuk yıkanır mı? Güvenli hazırlık rehberi

Şule Yıldırım
STT ve TETT Farkı: Gıdadaki Tarihler Nasıl Okunur?
Beslenme

STT ve TETT Farkı: Gıdadaki Tarihler Nasıl Okunur?

Emirhan Akman
Ara öğün yapmak gerekli mi? Açlığına göre karar ver
Beslenme

Ara öğün yapmak gerekli mi? Açlığına göre karar ver

Emirhan Akman

Yeni yazılar e‑postanıza gelsin

Haftada en fazla bir e‑posta. İstediğiniz zaman ayrılabilirsiniz.